Historia

Koncertowe lata

Gdy 6 stycznia 1964 roku z inicjatywy Stefana Strahla powołano do życia jeleniogórską orkiestrę symfoniczną, wiele osób zastanawiało się, na jak długo zapaleńcom wystarczy sił i determinacji, by utrzymać społecznie wówczas działający zespół. Pytanie było jak najbardziej uzasadnione, ponieważ wcześniej podejmowano już tutaj próby zawiązania stałej orkiestry, nie przynosiły one jednak trwałych rezultatów. Pamiętne wydarzenia z 1964 roku zyskały jednak historyczny wymiar. Od tego czasu w Jeleniej Górze orkiestra działa nieprzerwanie. Mało tego. Stała się mocnym fundamentem, na którym wyrosła prężna, szalenie ważna dziś dla regionu instytucja kultury – Filharmonia Dolnośląska, w 2009 roku świętująca 45-lecie istnienia.

Ten rok jest dla filharmonii szczególnym z kilku powodów. Kumuluje się w nim bowiem kilka symbolicznych rocznic i wydarzeń bardzo istotnych dla muzycznego życia całego regionu.

Jubileusz 45-lecia istnienia filharmonii zawiera w sobie dodatkowo trzy inne, równie znaczące w historii tej instytucji. W roku 2009 minęło też 35 lat od otwarcia pierwszej w historii miasta sali koncertowej, której nadano imię Ludomira Różyckiego. Dokładnie dwadzieścia lat temu jeleniogórska instytucja muzyczna stała się Państwową Filharmonią im. L. Różyckiego, a równo dziesięć lat temu uchwałą Sejmiku Województwa Dolnośląskiego zyskała nowy statut i nazwę Filharmonia Dolnośląska w Jeleniej Górze. Od tego czasu posiada status Instytucji Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego.

Rok 2009 przyniósł zmianę na stanowisku szefa artystycznego filharmonii. Z początkiem stycznia obowiązki te przejął jeden z najwyżej cenionych polskich mistrzów batuty – Mirosław Jacek Błaszczyk, który jako I Gościnny Dyrygent Filharmonii Dolnośląskiej czuwa teraz nad poziomem jeleniogórskiej orkiestry i artystycznym wymiarem pracy filharmonii. Wcześniej pieczę nad muzyczną działalnością instytucji sprawowali kolejno Jan Jazownik, Tadeusz Wicherek, Tomasz Bugaj, Andrzej Chorosiński i w ostatnich latach – Jerzy Swoboda.

Rok 2009 przyniósł też bolesne wydarzenie i ogromną stratę dla muzycznego świata i kulturalnego życia regionu. 12 kwietnia zmarł Stefan Strahl, wybitny artysta, ceniony dyrygent i pedagog muzyczny, wielka postać w historii miasta, założyciel jeleniogórskiej orkiestry, który przez długie lata kierował pracą zespołu artystycznego i zarządzał instytucją, gdy ta zyskała już zawodowy charakter. Pod jego batutą jeleniogórscy symfonicy odnosili pierwsze, znaczące sukcesy koncertowe. Bez jego zapału i zaangażowania nie byłoby dzisiejszej Filharmonii Dolnośląskiej. To jego dzieło znakomicie kontynuuje kierująca obecnie instytucją Zuzanna Dziedzic, która przed blisko dwudziestu laty zastąpiła Stefana Strahla na stanowisku dyrektora filharmonii.

W całej 45-letniej historii Filharmonii Dolnośląskiej nie ma właściwie roku bez ważnych i wartościowych wydarzeń muzycznych. Od początku swojego istnienia gościła ona wybitnych artystów. Jeleniogórska orkiestra stale pracuje nad rozwojem artystycznym, zyskując uznanie w oczach melomanów i dobre recenzje znawców. Odpowiedni poziom orkiestry sprawia, że dziś chętnie koncertują z nią najlepsi polscy dyrygenci i soliści. Wspaniałe dzieła oratoryjne wykonuje wspólnie z renomowanymi chórami polskimi i zagranicznymi. W gronie artystów współpracujących z jeleniogórskimi filharmonikami znaleźli się m.in. Kazimierz Kord, Agnieszka Duczmal, Krzysztof Penderecki, Tadeusz Strugała, Marek Pijarowski, Jerzy Salwarowski, Krzesimir Dębski, Jose Cura, Wanda Wiłkomirska, Kaja Danczowska, Roman Lasocki, Krzysztof Jakowicz, Konstanty Andrzej Kulka, Vadim Brodski, Piotr Paleczny, Waldemar Malicki, Małgorzata Walewska, Urszula Dudziak, Iwona Hossa - Derewecka, Ewa Pobłocka, Grażyna Brodzińska, Jerzy Artysz, Jerzy Knetig, Adam Zdunikowski, Wiesław Ochman czy Ivan Monighetti.

Orkiestra Filharmonii Dolnośląskiej koncertuje nie tylko z wielkimi gwiazdami. Chętnie do występów z nią zapraszani są też młodzi, utalentowani muzycy rozpoczynający dopiero karierę artystyczną.

Nie sposób wymienić wszystkich znakomitych, słynnych i mniej znanych muzyków, którzy występowali w jeleniogórskiej filharmonii. Trudno też wymienić wszystkie znane sale koncertowe i sceny prestiżowych festiwali muzycznych, na których muzykowali jeleniogórscy symfonicy. W dorobku mają choćby występy podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Międzynarodowym Festiwalu „Wratislavia Cantans”, Śląskim Festiwalu „Porozumienie”, hiszpańskim święcie muzycznym Millenium Pace Festival czy letnich na festiwalach muzycznych we Francji. Orkiestra FD grała też dzieła wielkich polskich kompozytorów podczas uroczystości z okazji Święta Konstytucji 3 Maja zorganizowanych przez Ambasadora RP na Węgrzech w Teatrze Narodowym Urania w Budapeszcie, na które zaproszeni zostali przedstawiciele korpusu dyplomatycznego z całego świata. Wcześniej wystąpiła m.in. w renomowanej sali Palau de la Musica w Walencji. Orkiestra ma za sobą muzyczne podróże po całym kraju, a także koncertowe wyjazdy do Włoch, Finlandii, Rosji, Szwajcarii i Austrii, Niemiec i Czech.

Wśród osiągnięć zespołu jest też siedem nagranych płyt z m.in. IX Symfonią L. van Beethovena, Oratorium Eliasz F. Mendelssohna, Pasją według Św. Jana J. S. Bacha, Klasyką w nowym brzmieniu, czy nietuzinkową kompozycją utworów wieńczącą także koncertowy projekt Na styku czterech kultur, promujący bogactwo muzyczne kultury czterech sąsiadujących narodów – polskiego, czeskiego, niemieckiego i serbołużyckiego.

Najważniejszą częścią działalności Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Dolnośląskiej i wywodzących się z niej mniejszych formacji muzycznych są jednak koncerty dla własnej publiczności. Wydarzenia rozgrywające się w jeleniogórskiej sali koncertowej są muzyczną wizytówką regionu, a Filharmonia Dolnośląska jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli kulturalnego życia regionu i miejscem, w którym się bywa.

Kolejne etapy rozwoju filharmonii wyznacza kilka ważnych dat. W roku 1976 działający dotąd społecznie zespół symfoników zyskał status państwowej orkiestry. W styczniu 2002 roku uroczyście oddano do użytku nową salę koncertową Filharmonii Dolnośląskiej, zdolną pomieścić na scenie odpowiedni zespół muzyków, a na widowni ponad 300 słuchaczy, czyli trzy razy więcej niż mieściło się w poprzedniej sali, która gruntownie wyremontowana do dziś jest miejscem kameralnych wydarzeń muzycznych.

Duża sala koncertowa jest sercem nowoczesnego obiektu stanowiącego znakomitą bazę dla działalności instytucji, która w ostatnich latach przeżywa okres dynamicznego rozkwitu.

Historia zatoczyła koło. Gdy 1 marca 1974 roku odbywał się pierwszy koncert w pierwszej, prawdziwej, nowiutkiej wówczas sali, teraz noszącej imię L. Różyckiego, widownia pękała w szwach. Brakowało nawet miejsc stojących. Dziś, choć w dużej sali koncertowej jest znacznie więcej przestrzeni dla muzyków i publiczności, często brakuje miejsc na widowni. Nierzadko zdarza się, że bilety na imprezy cieszące się największym zainteresowaniem publiczności, wyprzedane są, zanim nadejdzie dzień oczekiwanych koncertów. Co najlepiej świadczy o potrzebie, popularności i klasie organizowanych tu wydarzeń muzycznych.

Jeleniogórska filharmonia jest jedną z najlepiej działających, najwyżej ocenianych, reprezentacyjnych instytucji kulturalnych Dolnego Śląska. Zaliczana jest do grona najbardziej liczących się filharmonii w Polsce. Jej repertuar nie odbiega od programów instytucji muzycznych działających w innych, ważnych ośrodkach kulturalnych kraju.

W jeleniogórskiej sali koncertowej rozbrzmiewają najcenniejsze dzieła światowej literatury muzycznej wszystkich epok. Jest miejsce na muzykę najróżniejszych gatunków. Najważniejszą część koncertowych programów wypełniają utwory wielkich klasyków oraz kompozytorów współczesnych. Repertuar nie ogranicza się jednak do muzyki poważnej. Sporo jest w nim miejsc także dla muzycznej rozrywki różnego rodzaju. Posłuchać można tutaj dobrego jazzu, muzyki operowej, teatralnej czy filmowej.

Stałe miejsce w programie, obok tradycyjnych, piątkowych koncertów symfonicznych zajmują także popularne i cenione, cykliczne imprezy festiwalowe. Największe i najsłynniejsze festiwale organizowane przez Filharmonię Dolnośląską, czyli Ogólnopolski Festiwal „Gwiazdy Promują” organizowany w ścisłej współpracy z Uniwersytetem Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie, czy międzynarodowe Festiwale Muzyki Wiedeńskiej przygotowane we współpracy z Konsulatem Generalnym Republiki Austrii w Krakowie, mają już kilkunastoletnią historię. Do zestawu najważniejszych organizowanych tu muzycznych wydarzeń zaliczyć należy też organizowany w trzyletnim cyklu Międzynarodowy Konkurs Chopinowski dla Dzieci, który błyskawicznie zyskał wysoką rangę. Lista festiwali organizowanych bądź współorganizowanych przez Filharmonię Dolnośląską jest znacznie dłuższa: Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej „Silesia Sonans”, Festiwal Muzyki Teatralnej, Festiwal Humoru Muzycznego „Deer Maestro”. Sala Koncertowa filharmonii jest też miejscem szeregu wydarzeń odbywających się w ramach innych wydarzeń festiwalowych organizowanych przez instytucje współpracujące z naszymi filharmonikami.

Jeleniogórska filharmonia jest instytucją prawdziwie regionalną. Także w dosłownym tego słowa znaczeniu. Każdego roku organizuje wydarzenia muzyczne i uczestniczy w koncertach odbywających się w wielu miastach całego Dolnego Śląska oraz w przygranicznych rejonach Czech i Niemiec. Jej specjalnością są niepowtarzalne koncerty organizowane we wspaniałych, zabytkowych kościołach.

Jej ogromnego znaczenia dla miasta i regionu nie sposób przecenić. Dzięki niej stolica Karkonoszy przestała być muzycznym zaściankiem. W najtrudniejszych dla życia kulturalnego czasach świetnie znalazła się w nowej rzeczywistości i postawiła ważny akcent na międzynarodową działalność w Euroregionie Nysa i Unii Europejskiej. Dziś stawiana jest za wzór w sposobie pozyskiwania środków na działalność z funduszy unijnych. Realizowane przez nią projekty transgraniczne istotnie wzbogaciły kulturalną ofertę regionu i stały się rozpoznawalnym składnikiem programowej działalności prężnie rozwijającej się instytucji.

„Tylko muzyka nie zna granic”, „Po drugiej stronie Sudetów”, „Na styku czterech kultur”, „W kręgu muzyki Mahlera, Verdiego i Paganiniego” czy wreszcie tegoroczny „Haydn w Euroregionie Nysa” to tylko niektóre z dużych międzynarodowych przedsięwzięć koncertowych zrealizowanych na przestrzeni ostatnich kilku lat. Szczególną częścią działalności w tym zakresie jest też współpraca z innymi zespołami orkiestrowymi oraz chórami. Muzycy łączonych orkiestr Filharmonii Dolnośląskiej i Neue Lausitzer Philharmonie wspólnie wykonują monumentalne dzieła wielkich klasyków wymagające rozbudowanego zespołu instrumentalistów.

Szalenie ważnym elementem działalności Filharmonii Dolnośląskiej pozostają też programy edukacyjne adresowane do dzieci i młodzieży z całego regionu oraz współpraca z renomowanymi, polskimi uczelniami muzycznymi. Z całorocznych cykli audycji umuzykalniających, czyli atrakcyjnych lekcji z muzyką graną na żywo, korzysta aktualnie ponad 200 placówek oświatowych z całego regionu. To oznacza, że na przestrzeni ostatnich trzech lat podwoiła się liczba szkół i przedszkoli współpracujących z filharmonikami. Do audycji granych na wyjazdach wszędzie tam, gdzie pedagodzy zapraszają kameralne zespoły muzyków, dodać trzeba jeszcze specjalne koncerty orkiestrowe grane we własnej sali koncertowej w ramach projektu „Filharmonia Młodych” oraz Niedzielne Poranki Muzyczne dla dzieci i rodziców, które od trzech lat przyciągają do filharmonii tłumy dorosłych miłośników koncertów z najmłodszymi kandydatami na melomanów.

Wszystko to sprawia, że Filharmonia Dolnośląska godnie przeżywa kolejny jubileusz. Powodem do dumy są wspaniałe tradycje i osiągnięcia artystyczne orkiestry, a także niebanalne organizacyjne osiągnięcia instytucji, która na przestrzeni ostatniej dekady przeżywa okres gwałtownego rozkwitu. Regionalny status, dobre inwestycje, modernizacja obiektu i nowoczesna sala koncertowa przyniosły nowe możliwości rozwoju, które skutecznie udało się wykorzystać do zbudowania instytucji tętniącej prawdziwie koncertowym życiem.

                                                                                                                                                                                  Daniel Antosik